صدام هم اعدام شد. در ابتدای صبح و خیلی سریع. آدم را به یاد اعدام های خودمان می انداخت! از همان ابتدای صبح می شد واکنش های مختلف را مشاهده کرد. برخی می گفتند این صدام واقعی نبود! برخی هم می گفتند که اصلاً اعدامی صورت نگرفته است! عده ای شیرینی پخش می کردند. یکی می گفت مگر زخم شهادت آن همه جوان، آن همه جانباز، آن همه اسیر با یک اعدام ساده تسکین پیدا می کند؟ یکی از آزادگان تعریف می کرد که نظامیان بعث در دوران اسارت یکی از برادران سپاه را با طناب به دو ماشین بستند و سپس با حرکت ماشین ها ... . بهتر بود با صدام هم همین کار را می کردند. یکی دیگر می گفت تنها صدام نیست که باید اعدام شود بلکه تمامی عراقیانی که در جنگ با ایران و وارد کردن خسارات مادی و معنوی مؤثر بوده اند، کشته شوند. می شد درک کرد که این احساس شادی نوع ضعیف شده چه احساسی است.

گاهی مواقع خبرنگار تلویزیون با لبخند خبر کشته شدن تعدادی از غیرنظامیان اسرائیلی را در یک عملیات انتحاری فلسطینیان خبر می دهد. اما برای هر انسانی کشته شدن یک کودک اسرائیلی همان قدر دردناک است که کشته شدن یک کودک فلسطینی. به سختی می شود از چنین اخباری احساس شادی کرد. برنامه ای در صدا و سیما نشان داده شده بود که تعدادی از کودکان اسرائیلی هدایایی را به همراه نامه برای کودکان آواره جنگ لبنان ارسال کرده بودند. در میان هدایا عروسک، اسباب بازی، لباس، غذا و پتو دیده می شد. متن نامه ها که به طور خلاصه توسط خانمی خوانده می شد هر انسانی را تحت تأثیر قرار می داد. هیچ وقت متوجه نشدم چرا مرگ کودکی که تنها جرمش زاده شدن در فلسطین اشغالی و از پدر و مادری یهودی است، باید موجب خوشحال شدن افرادی شود. همچنین است پخش خبر عملیات انتقام جویانه شیعیان از از سنیان در عراق. نمی دانم اگر امام زنده بود آیا باز هم افرادی به خود این جرأت را می دادند تا اخبار تفرقه و دشمنی بین مسلمین را با خوشحالی اعلام کنند و وحدت بین شیعه و سنی را چنین تحت تأثیر قرار دهند؟ القاعده گروهی است که بخشی از شرح وظایف خود را بریدن سر افراد به خصوص شیعیان تعریف کرده است! اگر روزی تصویری نشان داده شود که تعدادی از شیعیان در حال بریدن سر یکی از سران القاعده هستند، باید خوشحال بود؟

البته مورد صدام و دیکتاتورهایی چون او به هیچ وجه با مثال های بالا قابل مقایسه نیست، اما این مثال ها زده شد تا به این نتیجه برسیم که آن چیزی که باید نابود شود رفتارهای غیر انسانی مانند کشتار، خونریزی، شکنجه، زندان، اعدام و ... است. اگر قرار باشد با همان رفتارها آن انسان ها کشته شوند و سپس اقدام تلافی جویانه گروهی دیگر با همان رفتارها و ... آن چیزی که نابود می شود انسان ها هستند و انسانیت و آن چیزی که باقی است رفتارهای حیوانی گروهی است که خود را انسان می نامند!

به هر حال صدام اعدام شد و تنها دادگاه عدل الهی می تواند او و عمالشان را به جزایشان برساند. عده ای از فرجام یک دیکتاتور خوشحال بودند و امیدوار بودند که فرجام همه دیکتاتورها این باشد! حتی اگر صدام واقعی اعدام نشده باشد، به هرحال شخصیتی به نام صدام حسین اکنون در دنیا وجود ندارد. همان طور که شخصیتی به نام سعید امامی دیگر وجود ندارد! اما اگر یک سعید امامی به 100 تا تبدیل شده باشد مرگ او چه ارزشی دارد؟ پس مهم آن است که حذف تفکر مخالف با حذف مخالف از صحنه سیاسی کشور ریشه کن شده باشد.

اعدام صدام جوانب و پیامدهای دیگری هم داشت که خیلی به آن پرداخته نشد. صدام در حالی اعدام شد که هیچ گاه در دادگاه او از جنگ با ایران به طور جدی صحبت نشد. زنده بودن صدام و محاکمه او به صورت یک محکوم از پیش می توانست فرصتی برای دستگاه دیپلماسی کشور باشد. چرا که در این حالت می شد صحبت از غرامت جنگی یا حداقل محکوم ساختن عراق به عنوان متجاوز و اثبات مظلومیت کشور ایران کرد. فرصتی که هیچ گاه به ایران داده نشده بود. اعدام زودهنگام و سریع صدام این برگ را سوزاند. مسأله دیگر در اعدام صدام وضعیت سیاست داخلی امریکا است. می دانیم که محافظه کاران امریکایی در سه انتخابات همزمان اخیر (مانند محافظه کاران کشور ما) شکست سختی را متحمل شده اند. شکستی که نه تنها روگردانی اکثریت امریکاییان از جرج بوش را نشان می داد بلکه نشان داد که در شرایط فعلی رفاه و وضعیت اقتصادی امریکا بیشتر از مبارزه با تروریسم برای مردم این کشور اهمیت دارد. اگرچه بوش در رسیدن به اهداف خود نیز تا حد زیادی ناموفق بود. خشونت های اسلام گرایانه تا حد زیادی در منطقه خاور میانه گسترش پیدا کرده است. امنیت اکنون به یک معضل منطقه ای تبدیل شده است. اما به هر حال اعدام صدام پس از ترور زرقاوری به صورت نمادین تبلیغی برای بوش در داخل امریکا است. از سوی دیگر می بینیم که ادبیات سیاسی منطقه به سوی خشونت در حال پیشرفت است. اکنون حتی دولت های منطقه مانند عربستان، فلسطین، ایران و حتی قطر و سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس ادبیاتی تنش زا دارند. ادبیات خشونت اکنون به ادبیات رسمی و دیپلماتیک تبدیل شده است و نمایندگان دولت ها این گونه با هم سخن می گویند. این مسأله در سطح منطقه قطعاً به سود رژیم اسرائیل است. اسرائیل تا زمانی که ادبیات دموکراتیک و صلح طلبانه در منطقه حاکم باشد، مشروعیت چندانی ندارد. اما حضور دولت ها و گروه های فرقه ای و شبه نظامی این فرصت را در اختیار اسرائیل قرار می دهد که خود را کشوری صلح طلب، توسعه یافته و مظلوم در کنار کشورهای اسلامی خشونت طلب با گروه های تروریستی معرفی کند! وضعیت حماس هم قابل تأمل است. در حال حاضر حماس در پارادوکسی میان یک گروه مقاومت یا یک دولت دیپلماتیک درگیر است. نه می تواند هویت خود را از دست بدهد و نه می تواند با کشورهایی که تا دیروز آنها را به رسمیت نمی شناخت به نمایندگی از کشورش به مذاکره بنشیند. بیشتر به اپوزیسیونی در قدرت شباهت دارد! این سردرگمی هم در وضعیت فعلی موضع اسرائیل را تقویت می کند. وضعیت سیاست داخلی ایران هم تا حد زیادی قابل پیش بینی است. با از بین رفتن ادبیات صلح و دموکراسی در منطقه و افزایش رفتارهای تنش زا شرایط برای بسته تر شدن فضا در ایران مهیا می شود. عرصه عمومی در ایران روزهای سختی را در پیش دارد.

امیدوارم ریشه های رفتارهای غیرانسانی حداقل در سطح وسیع در جهان خشکانده شود. اما نگاهی به اخبار منطقه این را نشان نمی دهد. ادبیات فعلی منطقه خاورمیانه ادبیات صلح و دموکراسی نیست.