اگرچه همیشه معتقد بودم که هر کس باید تنها در حوزه تخصصی خود اظهار نظر کند و از تئوری پردازی در هر موردی که به ذهنش می رسد٬ خودداری کند٬ به خصوص در مورد انرژی هسته ای که دیگر هر کس خود را تحلیل گر هسته ای می داند!! اما در اینجا به صورت بسیار مختصر قصد دارم تنها از زاویه نگاه یک شهروند با ضریب هوشی متوسط رو به پایین نظر خود را در مورد آنچه در این کشور دارد اتفاق می افتد٬ اعلام کنم. چون به نظرم کار به جایی رسیده است که دیگر نمی توان ساکت بود.

هدف ایران از دستیابی به انرژی هسته ای چیست؟

سه حالت برای  پاسخ دهی به این سؤال بیشتر وجود ندارد.

۱- تنها دستیابی به انرژی صلح آمیز هسته ای برای تولید برق و جایگزینی سوخت فسیلی در کارخانجات و ...

۲- دستیابی به فناوری هسته ای در تمام زمینه ها حتی در صنایع نظامی

۳- تنها برگی برای بازی سیاسی!!!

قبل از اینکه یکی از سه گزینه فوق را انتخاب کنیم بهتر است موضوعات ذیل را به یاد آوریم. تلاش برای دستیابی به این انرژی و سیاست گذاری برای آن از زمان رژیم طاغوت آغاز شد. این را از آن جهت ذکر کردم که این نکته را یادآور شوم که مسائلی از این دست به منافع و مصالح یک نظام مربوط نمی شوند و قطعاْ با رفتن و آمدن هر رژیمی مانند برنامه های توسعه در دستور کار حکومت قرار می گیرند. (همانطور که برنامه چهارم توسعه اکنون در دستور کار دولت نهم قرار دارد!!!) اما چه عواملی باعث شد که ایران دستیابی به انرژی هسته ای را در دستور کار بلند مدت خود قرار دهد؟ پاکستان نمونه بسیار مناسبی است. کشوری ضعیف با ملتی نامتمدن که با جنگ های داخلی از کشور قدرتمند هند جدا شد. منطقه کشمیر و مرزهای پاکستان نیز همیشه صحنه نبرد نیروهای دو کشور بود. در داخل نیز اوضاع خیلی جالب نبود. بوی کودتا همیشه در کشور می پیچید!! اما همین کشور به محض امتحان اولین سلاح هسته ای خود چنان اقتداری برای خود کسب کرد که دیگر نه تنها هند بلکه هیچ کشوری به فکر تهدید امنیت ملی کشور نو ظهور پاکستان نمی افتاد. کشوری سابقه ایجاد آن به ۵۰ سال هم نمی رسید. ایران موقعیتی به مراتب خطرناک تر از پاکستان داشت. کشوری که در طول تاریخ هر ازگاهی تکه ای از آن جدا می شد  و جالب آنکه این روند تکه تکه شدن در طول تاریخ با شتاب مثبت حرکت کرده است!! روسیه قدرتمند در شمال همواره چشم به منابع و موقعیت استراتژیک کشور ما دارد٬ عراق کشوری با دیکتاتوری خطرناک در غرب٬ کشورهای کوچک حاشیه خلیج فارس که هرکدام مانند کفتاری منتظر ضعف ایران هستند تا جزایر یا منابع نفتی آن را غارت کنند. اسرائیل غاصب در نزدیکی و دشمن همیشگی مسلمین که علاوه بر آن آن قدر عقلانیت دارد تا بهترین نقاط دنیا را انتخاب کند! وضعیت رابطه ما با عربستان و کویت و سایر همجواران هم که مشخص است. پاکستان اتمی هم که چشم چپ خود را به سیستان دوخته است. امریکا هم به عنوان ابرقدرت جهانی همیشه از تضعیف و حتی تجزیه ایران به عنوان بزرگترین کشور حوزه خلیج استقبال می کند. در چنین حالتی که هرگاه ایران ضعیف می شود باید منتظر رفتارهای همسایگان با معرفت خود باشیم آیا این عجیب است که سیاستمداران ما هم مانند پاکستان برای دفع شر این همسایگان به فکر تجهیز خود به سلاحی باشند که خیال همه را راحت کنند؟؟!! 

این فلسفه کار. اما واقعیت هم خیلی با این امر فاصله ندارد. متولیان تحقیقات هسته ای ایران اکنون در صنایع نظامی و موشکی ایران مستقر هستند. رابطه صنایع دفاع و سپاه پاسداران با سازمان انرژی هسته ای و تحقیقات هسته ای آنها دیگر غیر  قابل انکار است و حتی برای بازرسین آژانس و جامعه بین الملل هم محرز شده است. اگر هدف تنها تولید برق بود که دیگر چه نیازی بود به این همه ... .

اما حال نوبت به انتخاب است. نکته عجیب در فعالیت های ما این است که کشوری که در چنین شرایط خطیری به دنبال چنین انرژی حساسیت برانگیزی است! چرا به این شکل عمل می کند؟ چرا مانند پاکستان تلاش نمی کند تا با پیگیری سیاست تنش زدایی و اعتمادسازی!! رابطه خود را با جهانیان بهبود بخشد و بدون سر و صدا و با حفظ تمام نکات امنیتی راه خود را به سرعت تا نخستین آزمایش موفق اتمی ادامه دهد؟ چرا این همه در بوق و کرنا می کند؟ چرا جنگ روانی را تشدید می کند؟ این روش در سیاست خارجی ما از ابتدا دیده می شد و البته که خیلی هم عجیب بود.

به نظر می رسد حالت سوم را اروپائیان برای ما ایجاد کردند. یعنی آغاز مذاکراتی برای دادن امتیازات و گرفتن امتیاز کنترل هسته ای ایران و جلوگیری از فعالیت های نظامی هسته ای. بازی آغاز شد. ما هم خیلی بدمان نیامد. زمانی کشورهای گامبیا و بورگینا فاسو هم به سختی تحویلمان می گرفتند. اما به جایی رسیدیم که وزرای خارجه کشورهای تراز اول اروپا به ایران می آمدند. آن هم با پیشنهادات عجیب و غریب که در خواب هم نمی دیدیم. انتقال تکنولوژی های مختلف و متنوع در تمامی زمینه های مورد نیاز٬ کمک به دستیابی به انرژی هسته ای مدرن٬ پیوستن به سازمان تجارت جهانی و .... . بازی شیرینی بود. حال نمایندگان هسته ای ما هم چهره های دیپلماتیک با ژست بازیگری هوشمند و قهار بودند! کار به جایی رسید که گویی اصل موفقیت در این بازی است. «در غلتان دادید آب نبات گرفتید؟!» بازی دیپلماتیک حالا محوریت یافته بود. اما نکته عجیب سیاست ما در این مرحله است. تمامی پیشنهادها را رد می کردیم و در بوق خود بیشتر می دمیدیم. امریکا پیشنهاد مذاکره بر سر یکی از برگ هایمان را می دهد. ما ادعا می کنیم که برگ دیگری هم داریم. امریکا پیشنهاد مذاکره بر سر برگ دوم را هم می دهد٬ اما ما ادعا می کنیم که حاضریم بر سر برگ سوم مذاکره کنیم. امریکا می پذیرد اما ما ثابت می کنیم که برگ های دیگری هم در منطقه هستند. امریکا عصبانی می شود و شروع به سوزاندن برگ هایمان می کند. به قول دیکتاتور عراق «خارپشت مار را از دمش می خورد» 

عجیب است. سیاستی را در پیش گرفتیم که نه به کار حالت انتخابی دوم می خورد نه سوم. صحبت از کارآمدی این سیاست برای حالت اول که خنده دار است. کدام کشور برای دستیابی به نیروی برق این قدر هزینه می دهد و این قدر تهدید می کند؟ کدام کشور برای نیروی برق این قدر بازی سیاسی و جنگ روانی به راه می اندازد؟ نه سکوت و روابط مثبت مورد نیاز حالت دوم را به کار گرفتیم و نه در بازی سیاسی هوشمندی لازم را داشتیم. تمامی پیشنهادات را چشم بسته رد کردیم و سیاست مقاومت به گونه عجیبی اجرا شد. حال دیگر فرصت انتخاب هم نداریم. همه چیز تحمیلی است و غنی سازی که روزی موقت و اختیاری بود حال دائم و تحمیلی شده است. تحریم از سوی امریکا حال به تحریم از سوی تمام جهان تبدیل شده است و محدودیت های موشکی هم به محدودیت های هسته ای اضافه شده است. ضرب الاجلی برای افزایش تحریم ها و پس از آن برخورد داریم و ... .

در پایان لازم می دانم به این دو نکته نیز اشاره کنم. نه تنها جمله دکتر صادق زیبا کلام به خاطرم می آید که «انرژی هسته ای برای کشور است یا کشور برای انرژی هسته ای؟» که میزان هزینه دهی برای این مسأله را یادآور می شود. بلکه امیدوارم در بحث دیگری بتوانم اولویت های منافع و مصالح کشور و وضعیت گروه های سیاسی را در این راستا متذکر شوم. نکته دیگر هم این است که لازم است بار دیگر وضعیت امنیت و تعاریف جدید آن را در قرن جدید مورد بازنگری قرار دهیم. همان چیزی که روزی ضامن بقای امنیت ملی بود امروز به تهدید آن تبدیل شده است. وضعیت داخلی کشورمان هم وضعیت قابل توجهی است. ظاهراْ رابطه آن با امنیت فراموش شده است. اگر این چنین نبود توسعه و رفاه اینچنین به فراموشی سپرده نمی شد و برنامه های کشور و مدیریت بهره وری و توسعه چهارم این چنین فدای بازی سیاسی و مصالح جناح های سیاسی و سوء مدیریت نمی شد.